NASA, 1971 Apollo 14 göreviyle Ay’a gönderilen tohumlardan yetişen Ay ağaçlarının izini sürüyor.
Apollo 14 aracı 5 Şubat 1971’de Ay’a iniş yaptı; komuta modülünde kalan Stuart Roosa ile birlikte 2 binden fazla tohum uzaya gönderildi. Tohumlar loblolly çamı, çınar, sweetgum, sekoya ve Douglas köknarı türlerindeydi.
Plan, Roosa’nın komuta modülünün Ay etrafında 34 tur atmasının ardından tohumların Dünya’ya getirilip filizlendirilmesiydi. Ancak dönüş sonrası uygulanan dekontaminasyon sırasında tohum torbalarının patladığı ve tohumların vakuma maruz kaldığı bildirildi.
Beklenmedik sorunlara rağmen Orman Hizmetleri tohumları filizlendirmeyi denedi ve bazıları başarıyla büyüdü. Mississippi ve Kaliforniya tesisleriyle toplamda yaklaşık 450 fidan elde edildi.
Bu ağaçların bir kısmı 1975 ve 1976 yıllarında eyaletlere ve iklime uygun ülkelere dağıtıldı; bir loblolly çamı Beyaz Saray’a dikildi ve bazıları Brezilya, İsviçre ile Japonya İmparatoru’na hediye edildi.
Zamanla birçok Ay ağacı unutuldu veya üzerlerinde Ay’a gönderildiklerini gösteren işaret olmadan dikildiği için kayboldu. 1996’da NASA bilim insanı Dave Williams yaklaşık 110 ağaç tespit etti; bunların 30’unun kuruduğu belirlendi.
Roosa’nın kızı, orijinal tohumlardan elde edilen tohum ve çeliklerle yetiştirilen 12 ikinci nesil Ay ağacını daha dağıttı. Yapılan gözlemler, Ay yolculuğu yapan ağaçlarla Dünya’da kalanlar arasında belirgin bir fark olmadığını gösteriyor.
Artemis programı bu gelenekleri canlandırdı; 2022’de Artemis I insansız aracı da yeni tohumlar taşıdı. Bu tohumlardan yetiştirilen ağaçlar ABD genelinde 236 farklı noktaya dikildi ve özellikle öğrencilerin ilgisini çekiyor.
Kaliforniya’daki Greenfield Union School District’in bilim koordinatörü Adria Gillespie, “Öğrenciler ağaçları ziyaret ettikçe onları koruma konusunda daha bilinçli hale geliyor ve uzayın bilinmezliği meraklarını tetikleyerek kendi araştırmalarını yapmalarını sağlıyor” dedi. NASA, kayıp Apollo Ay ağaçlarının izini sürmek için kamuoyundan gelecek bilgileri bekliyor.