NASA, Dünya atmosferine girerek yanma riskiyle karşı karşıya olan Swift Uzay Teleskobunu kurtarmak için tarihte bir ilke imza atmaya hazırlanıyor.
Aylar süreceği planlanan operasyon, Katalyst tarafından geliştirilen LINK adlı kurtarma robotunun bugün Pegasus roketiyle fırlatılmasıyla başlayacak. Pegasus roketi, klasik bir rampadan değil havalanan bir jet uçağından bırakılarak ateşlenecek.
LINK, Swift teleskobunun bulunduğu yörüngeye ulaştıktan sonra uzayın boşluğunda teleskobu bulmaya çalışacak ve üç hareketli koluyla kenetlenerek yaklaşık bir ay sürecek manevralarla mevcut konumundan yaklaşık 300 kilometre daha yüksek güvenli bir yörüngeye taşıması hedefleniyor.
Böylece teleskobun Dünya atmosferine girerek yanmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. NASA Astrofizik Bölümü Direktörü Shawn Domagal-Goldman görevin birçok ilki aynı anda barındırdığını belirterek, “Bunu deniyor olmamız bile büyük bir başarı.” dedi.
2004 yılında uzaya gönderilen Neil Gehrels Swift, başlangıçta yalnızca iki yıl görev yapacak şekilde tasarlanmıştı ve temel görevi gama ışını patlamalarını gözlemlemekti.
Kısa süreli patlamalara hızlı yanıt verebilmek için yaklaşık 600 kilometre yükseklikte alçak Dünya yörüngesine yerleştirilen teleskop, kendi itki sistemi olmadığı için Güneş’in aktif dönemlerinde atmosferin genişlemesiyle oluşan sürtünme nedeniyle zamanla irtifa kaybediyor.
2025 yılının başlarında yapılan hesaplamalar teleskobun görev ömrünün sonuna yaklaştığını ortaya koyunca NASA kurtarma seçeneğini değerlendirmeye başladı.
Görev uzayda daha önce denenmemiş birçok manevrayı içerdiği için önemli riskler barındırıyor; mühendislerin teleskobun arka kısmına ait ayrıntılı görüntülere sahip olmaması robotun tam olarak nereye kenetleneceğini önceden bilememesi anlamına geliyor. NASA astrofizikçisi Regina Caputo, görev için “Bu görevin her yönü çılgınca.” ifadelerini kullandı.
NASA’dan Regina Caputo görevin başarı şansını esprili bir şekilde “Belki yüzde 50’ye 50.” sözleriyle değerlendirdi.
Yaklaşık 250 milyon dolara inşa edilen teleskop, 20 yılı aşkın süredir bilim insanları tarafından yoğun şekilde kullanılıyor ve hizmet dışı kalması halinde aynı kapasiteyi kısa sürede sağlayacak yeni bir sistem bulunmuyor.
Teleskobu kurtarma görevinin maliyetinin ise yaklaşık 30 milyon dolar olması bekleniyor.
NASA ve Katalyst, görevin başarılı olması halinde yakıt ikmali, yörünge değiştirme, onarım ve modernizasyon gibi işlemlerle eski uyduların yeniden kullanılmasının önünün açılabileceğini düşünüyor.
Katalyst Başkan Yardımcısı Robert Lamontagne bu girişimin “uyduların yakıt ikmali yapılabildiği, yeniden konumlandırılabildiği, onarılabildiği ve yükseltilebildiği yeni bir uzay ekonomisinin başlangıcı” olabileceğini söyledi.
Görevin sonuçları, uzayda servis ve yeniden kullanım uygulamalarının geleceği açısından önemli bir gösterge olacak.