Ay’da nükleer reaktör patlarsa ne olur?

NASA, Ay’da nükleer reaktör kurmayı planlıyor; akıllarda en önemli soru: reaktör patlarsa ne olur? Proje, Ay üsleri ve uzun süreli görevler için enerji sağlamayı hedefliyor.

BBC’nin Science Focus dergisine göre uzaya nükleer materyal gönderme planı yeni değil; 1950’lerden bu yana SNAP türü reaktörler üzerinde çalışmalar yapıldı. 1965’te SNAP-10A sistemi Dünya yörüngesinde 43 gün görev yaptı.

Daha sonra nükleer enerji Voyager gibi derin uzay görevlerinde ve Mars’taki Curiosity gezgininde de kullanıldı. Bazı görevlerde düşük güçlü RTG’ler tercih edildi ve Ay’da mahsur kalan iki Rus araç hâlâ radyoaktif ısıtıcı taşıyor.

NASA, kalıcı Ay üsleri için küçük ölçekli fisyon reaktörlerine yöneldi. 2018’de test edilen Kilopower adlı uranyum yakıtlı reaktör, ajansa göre birkaçının bir yerleşkeyi çalıştırmaya yetecek güç sağlayabileceğini gösterdi.

Bu sistemler pasif soğutma ve düşük zenginleştirilmiş uranyum kullanacak şekilde tasarlanıyor; büyük çaplı bir felaket olasılığının son derece düşük olduğu vurgulanıyor. Tek bir Kilopower reaktörünün Dünya’da birkaç haneyi yaklaşık 10 yıl boyunca besleyecek güçte olduğu belirtiliyor.

Ay ortamında atmosfer, hava olayları ve Dünya’daki yerçekimi farklı olduğu için uzmanlar bir kaza durumunda mantar bulutu veya güçlü şok dalgaları beklemiyor. Daha olası senaryo, kısa bir parlama ardından erimiş metal kütlesinin sessizce soğuyup katılaşması ve radyoaktif serpintinin büyük ölçüde yerelde kalmasıdır.

Böyle bir olay üs personeli için ciddi radyasyon riski oluşturabilir, ancak mevcut planlara göre etkiler Dünya’daki büyük nükleer santral kazalarıyla kıyaslanamayacak düzeyde değerlendiriliyor.

Tarihte Project A119 gibi bazı planlar da gündeme gelmiş; bu projeler Ay’a geniş çaplı silah atılmasını öngörse de uygulamaya geçirilmedi.

NASA’nın planları güvenlik önlemleri ve tasarım kararlarıyla ilerliyor; olası kazalar konusunda değerlendirmeler Ay’ın özel koşulları göz önünde bulundurularak yapılıyor.