Bilim insanları, Ay toprağını taklit eden ortamda güvenli ve besleyici patates yetiştirmeyi başardı. Çalışma, gelecekte Ay’da kurulması planlanan üslerde astronotların yerel gıda üretimiyle beslenmesine yönelik önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Modoc patatesi Ay toprağı benzerinde yetişti
Dünya’nın temel tarım ürünlerinden patates, yakın gelecekte Ay görevleri için de önem kazanabilir. NASA destekli araştırmada erken olgunlaşan, kırmızı kabuklu ve beyaz etli “Modoc” adlı patates çeşidi kullanıldı.
ABD ve Çin, önümüzdeki yıllarda Ay yüzeyine astronot göndermeyi ve burada uzun süreli üsler kurmayı planlıyor. Uzmanlar, görevlerdeki insanları sürdürülebilir biçimde beslemek için yerel gıda üretiminin kritik olduğunu belirtiyor. Gerekli tüm gıdanın Dünya’dan taşınması mümkün görülmüyor.
Araştırmacılar, Ay toprağını taklit eden malzemeye organik madde ekledi. Sonuçlar, patateslerin belirli koşullarda Dünya’daki kadar iyi gelişebildiğini gösterdi.
Patates yüksek kalori ve besin sağlıyor
Oregon State Üniversitesi bitki biyoloğu ve araştırmanın lideri Aymeric Goyer, npj Microgravity dergisinde yayımlanan çalışmayla ilgili açıklamasında “Patatesler birçok ürüne kıyasla birim arazi başına daha fazla kalori sağlıyor” dedi.
Goyer, “Besleyicidirler. Muzu geride bırakacak düzeyde potasyum içerirler, C vitamini açısından zengindirler, kaliteli protein sağlarlar ve yüksek tokluk indeksine sahiptirler.” diye konuştu.
Vermikompost olmadan gelişim sınırlı kaldı
Ay yüzeyindeki toprak, “Ay regoliti” olarak adlandırılıyor. Milyarlarca yıl boyunca gerçekleşen göktaşı çarpışmaları sonucunda oluşan ezilmiş kaya ve tozdan meydana gelen regolit, keskin ve cam benzeri bir yapıya sahip. Dünya toprağından farklı olarak organik madde içermiyor.
Araştırmacılar, solucanların organik atıkları parçalamasıyla oluşan ve besin bakımından zengin “vermikompost” maddesini Ay toprağı benzerine farklı oranlarda karıştırdı. Goyer, “Ay regoliti azot içermiyor. Bu nedenle takviye yapılmadan hiçbir tarım ürünü yetişemiyor.” dedi.
Vermikompost bulunmayan ortamda yetişen patatesler neredeyse hiç kök ya da yumru oluşturmadı. Karışımın yüzde 5’inin vermikompost, yüzde 95’inin regolit olduğu koşullarda bitkiler belirli ölçüde kök ve yumru geliştirdi. Vermikompost oranının yüzde 30’a çıkarıldığı denemelerde ise verim, Oregon eyaletinde patates üretimiyle öne çıkan Hermiston bölgesinden alınan Dünya toprağındaki ürünlerle aynı seviyeye ulaştı.
Patatesler serada, güneş ışığı ve yapay ışık kullanılarak yetiştirildi.
Ağır metaller için organik madde gerekiyor
Ay regoliti, yüksek miktarda bakır gibi ağır metaller barındırdığı için tarım açısından zorlu bir ortam oluşturuyor. Biyolog Goyer, “Organik madde olmadan patatesler aşırı miktarda ağır metal emiyor ve bu durum bitki için zehirli hale gelebiliyor. Organik madde, ağır metallerin bitkiler tarafından alınmasını azaltarak birikmelerini önlüyor.” dedi.
Uzay tarımı araştırmaları kapsamında farklı ürünler de inceleniyor. Mart ayında yayımlanan bir araştırmada, vermikompost destekli Ay regoliti içinde yetiştirilen nohudun başarılı sonuç verdiği açıklanmıştı. Goyer, “Domates, marul ve yonca gibi baklagiller üzerinde çalışan ekipler de var” dedi.
Patateslerin tadına henüz bakılmadı
Goyer, Ay simülasyonunda yetiştirilen patateslerin tadına henüz bakmadıklarını belirtti. Goyer, “Ne yazık ki henüz tatmadık. Hasat ettiğimiz ürünleri laboratuvar analizlerinde kullandık” dedi.
Bitkiler mevcut çalışmada küçük saksılarda yetiştirildiği için elde edilen patatesler de küçük oldu. Biyolog Goyer, “Daha büyük saksılarda yetiştirilen patatesleri incelediğimiz ikinci bir çalışma yürütüyoruz. Bu çalışmada marketlerde görülen boyutlarda patatesler elde ettik” diye konuştu.
NASA ve Çin Uzay Ajansı, yakın gelecekte Ay’da üsler kurmayı planlıyor.
Ay tarımı Dünya’da da kullanılabilir
Çalışmanın ortak yazarı ve Oregon State Üniversitesi uzay biyoloğu David Handy, Ay tarımı üzerine yürütülen araştırmaların Dünya açısından da fayda sağlayabileceğini söyledi.
Handy, “Geliştirilen teknolojiler, tarımsal üretimin düşük olduğu ve dışarıdan sevkiyata bağımlı kalan bölgelerde gıda üretiminde kullanılabilir. Şehir merkezleri veya çöl toplulukları buna örnek gösterilebilir.” dedi.


















