Büyük Uyumsuzluk: Dünya’nın kayıp 1 milyar yılı nasıl oluştu?

Büyük Uyumsuzluk, bilim insanlarının birkaç milyon yıldan bir milyar yılı aşan zaman aralıklarını kapsayan kayıp tortul kayaçların gizemini çözüyor. Pazartesi günü Proceedings of the National Academy of Sciences’ta yayımlanan çalışmada bu boşluğa yeni bir açıklama getirildi.

Büyük Uyumsuzluk, birçok bölgede yaklaşık 500 milyon yıllık tortul kayaların doğrudan 1,7 milyar yıldan daha yaşlı temel kayaların üzerine oturmasıyla görülen en büyük jeolojik boşluklardan biri olarak tanımlanıyor. Aradaki katmanlar birkaç milyon yıldan bir milyar yıla kadar uzanan zaman dilimlerini kapsıyor.

Çin’deki Kuzeybatı Üniversitesi’nden Rong-Ruo Zhan liderliğindeki ekip, Kuzey Çin’den elde edilen verilere dayanarak bu boşluğun büyük ölçüde 2,1 ila 1,6 milyar yıl önce, antik süperkıta Columbia’nın oluşumu sırasındaki tektonik süreçlerle meydana geldiğine dair kanıtlar sundu.

Çalışma, Büyük Uyumsuzluk’un daha sonra, yaklaşık 700–600 milyon yıl önceki Kartopu Dünya evresiyle oluştuğunu savunan alternatif görüşü zayıflatıyor. Kartopu Dünya ile Kambriyen patlaması arasındaki zamanlama nedeniyle iki olayın bağlantılı olabileceği düşünülmüştü; yeni tektonik zaman çizelgesi bu bağlantıyı sorgulatıyor.

Çalışmanın ortak yazarı Nicholas Christie-Blick, Kuzey Çin’de orta kabuk kökenli metamorfik ve magmatik kayaların yüzeye çıkmasının büyük ölçüde 2,1 ila 1,6 milyar yıl aralığında gerçekleştiğini ve zamanlamanın kıtadan kıtaya değiştiğini söyledi. Christie-Blick, “Yüzey küresel görünebilir, ancak anlamı bölgeden bölgeye değişir” dedi.

Zhan’ın ekibi, Kuzey Çin’de beş noktada kayaların termal geçmişini inceleyerek kabuksal yükselmenin esas olarak antik Neoproterozoik dönemdeki tektonik hareketlerle gerçekleştiğini ortaya koydu. Bu bulgular, Büyük Uyumsuzluk’un tek bir nedene indirgenemeyeceğini gösteriyor.

Christie-Blick, “Bu boşluk, bir milyar yılı aşan bir zaman diliminde yaşanmış her şeyi temsil ediyor. Dolayısıyla tek bir ‘sebep’ bulmamız zaten beklenemezdi” diyerek konudaki belirsizliklerin sürdüğünü ve yanıtlanmamış soruların bulunduğunu vurguladı. Ekipteki araştırmacılardan Liang Duan da Çin’de havza tektoniği üzerine çalışmalar yayımlamış durumda.

Yeni çalışma, Büyük Uyumsuzluk’un kökeni ve bölgesel farklılıklarına ışık tutuyor ancak tüm soruları yanıtlamıyor; araştırmalar devam ediyor.