Curiosity, Mars’taki ‘örümcek ağları’ (boxwork) görüntüledi

NASA’nın Curiosity keşif aracı, yaklaşık altı aydır Mars’ta “boxwork” adı verilen jeolojik oluşumları araştırıyor. Bölge, yörüngeden bakıldığında örümcek ağını andırıyor ve gezegenin su geçmişine dair ipuçları sunuyor.

Yaklaşık 1–2 metre yüksekliğindeki alçak sırtlar ve aralarındaki kumlu çukurlar kilometrelerce boyunca yüzeyi çapraz şekilde kesiyor. Bilim insanlarına göre bu desenler, bölgedeki yeraltı suyunun beklenenden daha geç dönemlere kadar aktığını gösterebilir ve olası mikrobiyal yaşamın ne kadar süre hayatta kalmış olabileceğine dair yeni sorular doğuruyor.

Boxwork oluşumları, ana kayadaki çatlaklardan geçen yeraltı suyunun mineraller bırakmasıyla oluşmuş olabilir. Zamanla mineraller sırtları güçlendirirken, mineralce zayıf kısımlar rüzgâr erozyonuyla aşınarak çukurlara dönüştü.

Curiosity, bölgeye ulaşana kadar yapıların yakından nasıl göründüğü ve tam oluşum mekanizması bilinmiyordu. Dünya’da benzer oluşumlar daha küçük ve çoğunlukla mağaralarda görülürken, Mars’taki yapılar daha büyük ve karmaşık.

Zorlu arazi Curiosity ekibi için teknik bir meydan okuma oluşturdu; yaklaşık 899 kilogram ağırlığındaki araç, dar sırtların üzerinden güvenle ilerlemek zorundaydı. NASA Jet İtki Laboratuvarı’ndan Ashley Stroupe, sırtların otoyol gibi göründüğünü ancak kumlu çukurlarda tekerleklerin kayma riski bulunduğunu belirtti.

Araştırmalar, Curiosity’nin tırmanmayı sürdürdüğü 5 kilometre yüksekliğindeki Sharp Dağı’nda yürütülüyor. Dağın katmanları, Mars’ın değişen antik ikliminin farklı dönemlerine ait izler taşıyor; araç yükseldikçe suyun zamanla azaldığı, ancak daha nemli dönemlerin izlerinin de bulunduğu görülüyor.

Daha önceki yörünge görüntülerinde örümcek ağı desenlerini kesen koyu çizgiler dikkati çekmişti; 2014’te bu çizgilerin yeraltı suyunun kaya çatlaklarından sızmasıyla oluşan “merkezi çatlaklar” olabileceği öne sürülmüştü. Curiosity’nin yakın incelemeleri, bu çizgilerin gerçekten çatlak olduğunu doğruladı.

Araç ayrıca “nodül” adı verilen pütürlü dokular buldu; bunlar geçmişte yeraltı suyu bulunduğunun göstergesi sayılıyor. Beklenmedik şekilde nodüller, merkezi çatlakların yakınında değil sırtların yan duvarlarında ve çukurlarda yoğunlaştı; bilim insanları nedenini henüz kesin olarak açıklayamıyor.

Curiosity’nin çalışmaları büyük ölçüde robotik kolundaki matkapla alınan örneklere dayanıyor. Geçen yıl boxwork bölgesinden üç örnek alındı: sırt tepesinden, çukur içindeki ana kayadan ve geçiş bölgesinden; X-ışını analizleri sırtlarda kil mineralleri, çukurlarda karbonat mineralleri gösterdi.

Dördüncü örnek daha özel bir yöntemle incelendi; öğütülen kaya yüksek sıcaklıklı fırında kimyasal reaktiflerle işlendi. “Islak kimya” tekniği, karbon bazlı organik bileşiklerin tespitini kolaylaştırıyor.

Curiosity’nin mart ayında boxwork bölgesinden ayrılması planlanıyor. Bu alan Sharp Dağı’ndaki sülfatça zengin bir katmanın parçası ve ekip, önümüzdeki yıl boyunca bu katmanda ilerleyerek Mars’ın eski iklim değişimini daha ayrıntılı anlamayı hedefliyor.